در دنياي امروزي ، خط ونگارش یک از مهم ترین راه های ایجاد ارتباط بین افراد جامعه است . اگر هنر را يكي از مهم ترين عوامل انتقال فرهنگ بدانيم به جرأت مي توان گفت خط بالاترين و شفاف ترين اثر هنري است كه براي ثبت و ضبط  تاریخ ادوار مختلف، قول هاو ... به جا مي ماند .
حال آنكه ايجاد اين ارتباط  اثربخش هر قدر زيباتر و خواناتر باشد، به یقين تاثير بيشتري در بين افراد جامعه خواهد داشت . خط و خوشنويس از ديرباز در ميان ما ايرانيان از جايگاه رفيع و پراهميتي برخوردار است . به طوري كه حتي داشتن خط خوب و زيبا گاهي افراد را در جايگاه اجتماعی  بهتري نيز قرار خواهد داد. اما جداي از آموزش خوشنويسي كه مي بايست تحت نظر اهالي فن و مربيان آموزشي با تجربه انجام پذيرد و مقصود ما هم در اين مجال پرداختن به آن نيست ، در اينجابرخی از عوامل بد خطي دانش آموزان که باعث بسیاری از تاثیرات منفی ارتباطی وحتی روحی واحتمالا تحصیلی افراد جامعه شده است را با توضيحي اندك بررسي مي كنيم .
خط كه اولين صحنه ی  مواجه كودك با دنياي يادگيري هاي نظام مند است ، نقش بسيار پراهمیت و تعيين كننده ای در بازسازي ذائقه ی زيبا شناختي دارد . درست نوشتن ، زيبا نوشتن و خوانا نوشتن ، همه از اموري است كه اساس آن را بايد در دوره ی دبستان پایه گذاری نمود . بنابراین علل بد خطي ، زشتي و ناخوانايي دست خط را بايد در همان سال هاي اوليه ی تحصيل جُست . شايد بتوان گفت خط خوب  می تواند يكي از عوامل موثر در موفقيت درسي و تحصيلي دانش آموزان و از آن مهم تر مجوزي براي ورود آنان به محيط هاي اجتماعي بزرگتر جديدتر باشد. به اعتقاد جان . پي . ميلر ، خوشنويسي به توسعه ی آگاهي در دو بُعد ، « احساس تكامل » و « عمل خالصانه » كمك مي كند ، كاري كه ساير هنرها به راحتي قادر به انجام آن نيستند .
در قرن حاضر پيدايش و توسعه ی صنعت چاپ و استفاده آن در نشر و نگارش كتاب ها ، مجله ها ، روزنامه ها و از همه مهمتر استفاده نامطلوب از خطوط خشک وبی روح نسخ چاپی در كتابهاي درسي دبستان موجب شد با خط اصيل و زيباي فارسي( نستعليق)که زاییده ی روح لطیف وظریف ایرانی هاست، مورد بي مهري و بي اعتنایی  فراوان واقع شود.همین امر باعث شد تا به مرور زمان در مقايسه با گذشته، بيش از پيش  اهمیت جنبه ی هنري خود را برای داشتن الگویی مناسب از دست دهد . بنابراين  متاسفانه افراد جامعه، زيبا نويسي را فقط در حيطه ی كار خوشنويسان قلمداد مي كنند و به اندازه  ی یادگیری درس هاي ديگر براي فراگيري خوشنويسي نمي كوشند .
خط نستعلیق با وجود خصوصیات لطیف واصیل، به عنوان خط رسمی ما ایرانیان به شمار می رود .با در نظر گرفتن مشكلات عديده اي كه دانش آموزان در فراگيري خط تحريري نستعلیق دارند و با توجه به آموخته های نادرستی كه در طي سالهای تحصیلی دردست آن ها  شكل گرفته است و همچنين ناتواني در تغيير دستخط و ... به دلايلي كه شرح آن در زير آمده است ضرورت دارد در اين زمينه پژوهش هاي اصولي ، دقيق و سازمان يافته اي از سوي متوليان مربوطه صورت پذيرد . دراینجا به طور كلي در یک تقسيم بندي منظم و دقيق ميتوان عوامل بد خطي افراد را در موارد زير جستجو نمود :
1- عوامل مربوط به خانواده و پيش نيازها
2- عوامل مربوط به معلمان و شيوه هاي آموزشي آنها
3- عوامل مربوط به كتاب های درسي
4- عوامل مربوط به دانش آموزان

عوامل مربوط به خانواده :

خوشنويسي مهارتي است كه مانند ساير مهارت ها بايد به طور صحيح آموخته شود. چنانچه كودك در خانواده اي زندگي كند كه اعضاي آن از ذوق و استعداد بيشتري برخوردار باشند ، كودك به لحاظ توجه كافي و لازم از سوي خانواده ،  زمينه ی بيشتري براي  فراگیری خط خوش خواهد داشت . البته سوالي كه به طور معمول  در بين افراد جامعه مرسوم است ،ارثي بودن خط خوش است . يعني اگر در خانواده اي پدر يا مارد خوشنويس باشد به تعيين فرزندان آن خانواده نيز خوش خط خواهند شد . در مورد اين سوال هنوز هيچ جواب معتبر و قانع كننده اي ديده نشده است . اما به نظر اينجانب دارا بودن خط خوب از سوي والدين يا ارثي بودن آن  فقط مي تواند وسیله وانگیزه ای مناسب و تشويق زیادی براي پيشبرد دستخط دانش آموز باشد ،  نه دليل اصلي خوش خطي آنان .چه بسا دانش آموزاني كه والدین  آن ها بي سواد يا بدخط هستند ولي فرزندانشان از خط زيبا و خوانائي برخوردباشند و يا برعكس ، پدر و مادر خط خوبي داشته باشند و دانش آموزان آن ها هيچ استعداد يا علاقه اي براي خوش خطي و خوشنويسي نداشته باشند . بنابراين :
1- نقش خانواده ، نقش راهنما ، تشويق و ايجاد ارتباط مستمر با مربيان آموزشي  به جهت نظارت صحیح  روی دستخط دانش آموزاناست .
2- بدخطي بعضي والدين ، سرمشق والگوی نا مناسبي براي كودكان است كه بي شك در زيبايي و زشتي خط آن ها تاثير گذار است .
3- جدي نگرفتن يادگيري خط  دانش آموزاز سوی خانواده و نبود مراقبت هاي لازم می تواند از اهمیت زیبا نویسی آنان بکاهد.

عوامل مربوط به مربيان و شيوه هاي تربيتي  وآموزشي آنان :

1 – بد خطي مربيان آموزشي یا نداشتن روش و راهكارهاي مناسب  تعلیم خوشنويسي  : اگر معلم دست خط بد و ناخوانايي داشته باشد، قادر به تربيت دانش آموزان خوش خط نخواهد بود، چرا كه معلمان به لزوم بايد در هنگام توضيحات درس مطالبي را پاي تخته بنويسد . از آنجا كه دانش آموزان به راحتي از حركات دست و خط معلمان خود تاثير مي گيرند، لذا تمام حركت نوشته هاي معلم خود را در ذهنشان ثبت مي كنند . ناخودآگاه هر چه معلم خط بدي داشته باشد دانش آموز هم تحت تعليم و تاثير خط نا زيبا قرار خواهد گرفت . بنابراين يكي از دلايل بد خطي را مي توان بد خطي معلمان ومربیان آموزشی دانست .
2 –نحوه برخورد معلمان : دراصلاساس كار برخورد معلم با دانش آمو بر پایه ی عطوفت و كاهش تنش و اضطراب در بين دانش آموزان بايد باشد . يكي از اموری که دایم معلم ودانش آموز با آن سروکار دارند ، اصطلاحاً خط زدن مشق شب  وتکالیف است . بازديد مشق هاي شب بايد دقيق وبا اشتیاق  بررسي گردد و دانش آموزي كه با دقت بیشتر و مرتب تر مشق هاي  خود را نوشته است  حتماً مورد تشويق قرار گيرد . از طرفي برخورد نامناسب و ايجاد تنش در برابر دانش آموزاني كه خط خوبي ندارند ، عدم اهميت به آنان نيز مي تواند در ايجاد انگيزه ی  كم آنها برای زیبا نویسی  تاثير گذار باشد .
3 – تكليف زياد ونامناسب  ( مواجه شدن دانش آموزان با حجم زياد مشق و...) : يكي از عواملي كه باعث عدم دقت در نگارش صحيح و زيباي خط مي گردد ، تحميل مشقهاي زياد است . زماني  که دانش آموزان با تكليف زياد مواجه مي شوند معمولا كمتر به زيبا نويسي آن توجه دارند ، درنیجه بيشتر در اين فكر ند كه صرفاً تكاليف را تمام كنند . بنابراين اضطراب اتمام تكاليف، مانع از زيبا نويسي آنان مي شود . نتايج تحقيق رابرت نشان مي دهد ازدياد تكاليف شب مهارت در نوشتن را پايين مي آورد و در دانش آموزان نگرش منفي نسبت به نوشتن ايجاد مي كند . در برخي تحقيقات ديگر نشان داده مي شود ، نبود آموزش صحيح ، ندادن تمرين كافي از سوي معلمان ، تند نویسی به جهت تند گفتن مطالب از سوي معلمان ، در زيبا نويسي دانش آموزان تاثيرگذار است .
4 -  نبود انگيزه ، حوصله و دانش لازم نزد برخي معلمان ابتدايي براي آموزش خط: بي شك ، نبود حوصله و انگيزه ی لازم براي آموزش قواعد خوشنويسی و رفع اشكال خطوط دانش آموزان نيز در نوشتن آنان تاثير گذار است . به طوري كه اگر دانش آموز حوصله و دقت فراوان معلم را در كلاس متوجه شود به تعيين به اهميت زيبا نويسي پي مي برد . لذا عدم حوصله معلمان آموزشي تاثير منفی در خط دانشآموز خواهد داشت  .
5 – فشردگي برنامه هاي كلاسي در يك نيمروز و فشار بر دانش آموزان به سبب چند نوبت بودن مدارس .
6 – تراكم بيش از حد شاگردان در كلاس و نداشتن فضاي مناسب و كافي براي نوشتن .
7 – بي اعتنايي اغلب معلمان دوره ابتدايي به استفاده از خط نستعليق و آموزش آن .
8 – واكنش هاي منفي و نا مناسب بعضي معلمان در برخورد با نوشته هاي نازیبای دانش آموزان . البته يكي از عوامل ایجاد انگیزه زیبا نویسی ، ترغيب و راهنمايي مناسب از سوی  معلمان در برابر بدخطی دانش آموزان است .
9 – استفاده از ابزار نا مناسب از جمله مداد كوتاه ، كاغذ بدون خط و ... به خصوص در پايه هاي اول  و دومابتدايي .
10 – استفاده از خودكار ، روان نويس و خود نويس در پايه هاي اول و دوم ابتدايي .

عوامل مربوط به كتب درسي :

1 – متاسفانه يكي از عوامل بسيار مهم و تاثير گذار در نوشتار افراد، مخصوصاً دانش آموزان پایه اولیه ی تحصیلی ،وجود كتاب های درسي و استفاده از خط نامناسب ، خشك و بي روح نسخ كامپيوتري است . پر واضح است خطوطي كه در كتب ما طي سالهاي متمادي ، بيشتر اوقات دانش آموزان را به خود اختصاص داده است و شايد بتوان گفت سالهاي مشق و نمونه ی الگوی خطی  دانش آموزان بوده، بي شك تاثير منفي خود را گذاشته است . لذا آشنا شدن دانش آموزان در دوره هاي اول ابتدايي با خط نسخ ماشيني باعث گرديده است دانش آموزان به سختي خط نستعليق را در سالهاي بعد فرا گيرند .
2 – نبود دستورالعمل روشن و مشخص  ، به منظور تكرار و تمرين از سوي معلمان يكي ديگر از اين عوامل است . متاسفانه متوليان آموزشي هيچ گونه تدبير مناسبي را براي برنامه ريزي مدون خوشنویسی دانش آموزان در نظر نگرفته اند .
3 – خط نسخي كه تا به حال در كتب درسي استفاده شده است ، به سبب نداشتن سيرهاي دايره اي ، انحنا و قوس هاي مختلف در مفردات  حروف و تیزی كلمات ، صرفاً يادگيري در خواندن و نوشتن را تسهيل مي كند و تاثيری در زیبانويسي و ندارد .

عوامل مربوط به خود دانش آموزان :

1 – توجه نكردن به خط زمينه و تخته كلاس : خط زمينه ی دفتر يكي از عوامل مهم براي زيبا نوشتن و ريتم دقيق در نوشتن است . بنابراين عدم رعايت آن موجب بد خطي مي شود .
2 – اضطراب ، استرس و نگراني در هنگام نوشتن .
3 – نداشتن اعتماد به نفس هنگام نوشتن : البته تشويق و ترغيب مربيان آموزشي ، والدين و اعضاي خانواده در القاي اعتماد به نفس  ، هنگام تاثير فراوان دارد .
4 – بي دقتي هنگام نوشتن و رعايت نكردن هم شكلی ، اندازه ها و فاصله ی حروف و واژگان .
 كراوچ و جانسون و مايكل  ، نحوه ی قرار گرفتن كاغذ و طرز قرار گرفتن بدن را نيز از عواملي مي دانند كه در نارسائي هاي نوشتن با دست  سهم دارند .
5 – بي دقتي براي تميز و مرتب نوشتن .
6 – اختلال عملكرد دست و انگشتان به علت ضايعات ارتوپديك .
7 – اختلال در عملكرد دست و انگشتان به دليل ضايعات عصبي .
8 – نبود انگيزه و عدم علاقه به تحصيل. ( البته اين انگيزه و ايجاد علاقه معمولاً بايد از طرف خانواده و مربيان آموزشي تامين شود  )